Harvey, Irma… wie kiest die orkaannamen?

We hebben nog maar net orkaan Harvey gehad, die in Texas veel schade heeft veroorzaakt. En nu staat Irma alweer te trappelen om zich te laten gelden in het Caribisch gebied. De beginletters van die orkaannamen, H en I, zijn in het alfabet opeenvolgend – en dat is niet toevallig.

Lees verder Harvey, Irma… wie kiest die orkaannamen?

Kroonprins Karel

Eerst even de korte samenvatting. De Engelse koning Charles I leefde van 1600-1649. Hij verloor tijdens de Engelse Burgeroorlog de macht aan Oliver Cromwell cum suis, de monarchie werd afgeschaft en Charles werd voor hoogverraad onthoofd. Elf jaar later hernam zijn zoon de macht toen de monarchie weer hersteld werd; deze opvolger (1630-1685) regeerde als Charles II. De oudste zoon (geb. 1948) van de huidige Britse monarch heet ook Charles. Als deze kroonprins, de Prince of Wales, te zijner tijd inderdaad de troon bestijgt en zijn eigen naam aanhoudt, wordt hij dus koning “Charles III”.

image
3x Charles, in chronologische volgorde

Oké, let op. Afgelopen donderdag kwam ik al bladerend door de NRC twee van deze Engelse Charlesen tegen. De ene werd netjes Charles genoemd, maar de andere werd Karel genoemd. Waarom?

Lees verder Kroonprins Karel

Marmerroof

De Taaleidoscoop heeft al eens eerder gekeken naar het woord barbaar en zijn oorsprong uit het antieke Griekenland. Tijdens mijn bezoek aan Rome werd ik herinnerd aan dit woord door een anekdote over een vooraanstaande Italiaanse adellijke familie.

Deze club vergaarde zijn rijkdom in eerste instantie in de handel en vertakte zijn invloed later naar allerlei gebieden, zoals de politiek, de kerk en het leger. Als een van je telgen het zelfs tot paus schopt, dan kan je natuurlijk ook allerlei dingetjes gedaan krijgen. Dit geslacht van edellieden droeg de naam Barberini.

Het wapen van de familie Barberini
Het wapen van de familie Barberini

Die naam dankten ze in eerste instantie aan de stad waar de familie vandaan kwam, Barberino Val d’Elsa in Toscane. Die stad dankt op zijn beurt (het tweede deel van) zijn naam weer aan de vallei van de stroom de Elsa en, waarschijnlijk, aan de persoonsnaam Barbarus.

De Barberini’s vierden hun hoogtijdagen in het Rome van de zeventiende eeuw. Als je in die tijd – de Renaissance – als adellijk geslacht wilde laten zien hoe machtig je was, was een van je opties om fraaie paleizen en kerken te bouwen. Verschillende families speelden dit spel mee. Er was alleen één probleempje: hoe kom je aan genoeg marmer?

Lees verder Marmerroof

En de kleine heet…

Ik heb er een nieuwe hobby bij. Voorlopig even dan, als spielerei. Misschien is het omdat de Taaleidoscoop onlangs al keek naar voornamen. Of misschien is het omdat de voornamenbank van het Meertens Instituut vorige week online is gegaan.

Hoe dan ook, deze nieuwe hobby van mij behelst het zoeken naar modevoornamen die terug te voeren zijn op een celebrity. Het is verbluffend hoe makkelijk dat is, en al even verbazend hoe nauwkeurig de link soms te leggen is.

Jamai & Jim
Jamai & Jim

Ik geef je een voorbeeld. Zoek in de databank de naam Jamai op. Je zult zien dat die naam vanaf 2003 ineens in zwang is geraakt. (Nou ja, zes kinderen per jaar is misschien geen echte zwang, maar toch.) Nu mag je één keer gokken in welk jaar Jamai Loman zijn intrede deed als BN’er, toen hij Idols won? Juist: 2003.

Lees verder En de kleine heet…

Wimpie

Mijn generatie (bouwjaar 1968) is het gewend om zowat iedereen te tutoyeren, maar kennelijk ben ik soms toch een beetje ouderwets. Want vanochtend beving mij een speels verontwaardigd gevoel bij het bekijken van het NOS Journaal.

Daarin meldde de onvolprezen Jeanet Schuurman een aardig weetje over twee leden van onze koninklijke familie. Ik citeer: “Willem-Alexander en Máxima bezoeken de Nederlandse dag op de wereldtentoonstelling in Sjanghai.”

"En verder vandaag..."
“En verder vandaag…”

Nou heb ik best veel sympathie voor Wimpie & Co., maar ik ben toch nauwelijks on a first-name basis met ze. Zou Jeanet wél met ze picknicken en sjoelen en pannenkoeken bakken? Zou zij de prinsessen A, A en A geregeld op schoot nemen om paardje hop met ze te spelen? Dat vermoed je haast, als ze hun ouders zonder blikken of blozen “Willem-Alexander en Máxima” noemt.

Lees verder Wimpie

VZN

De afgelopen dagen is er geen ontkomen aan. Sla een krant open, zet de tv aan, luister naar de radio – het nieuws van het ogenblik is die grote wolk as die boven Europa hangt en het vliegverkeer ontregelt.

De aswolk op 16 april 2010...
De aswolk op 16 april 2010…

Wat mij steeds opvalt is dat in de berichtgeving over deze wolk steeds gesproken wordt over “de IJslandse vulkaan” of een variant daarop. Ik kan me niet voorstellen dat bij een uitbarsting van de Vesuvius of van Mount Saint Helens de pers zich zou bedienen van termen als “de Italiaanse vulkaan” of “de Amerikaanse vulkaan”. Dat klinkt ronduit belachelijk. Dus waarom nu wel?

Even een snelle test: weet jij, zonder te spieken, hoe deze vulkaan heet? Ik dus ook niet. Maar ik heb al wel gespiekt, en het is: Eyjafjallajökull. Wablief?!

Lees verder VZN

Oma

Een paar weken geleden keek de Taaleidoscoop al naar achternamen, en dus kon dit stukje niet uitblijven… Hoe zit het met onze voornamen?

Je naam is een wonderlijk ding. Het zijn maar een paar klanken op een rij – maar wat zijn dat belangrijke klanken! Je vat ermee samen wie je bent. En dat is niet niks. Je kunt ook zeggen, “Ik ben Nederlander” of  “Ik ben kleurenblind”. Maar daarmee geef je alleen maar aan dat je hoort bij een bepaalde (deel)groep. Als je zegt, “Ik ben Daan”, dan is daarmee alles gezegd. Er is geen groep van Daanen, zelfs al hebben anderen dezelfde voornaam als jij. Daan, dat ben jij.

Het merkwaardige is dat je je eigen naam, hoe persoonlijk die ook is, niet zelf uitkiest. Dat doen je vader en moeder voor je. Het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen soms later, vaak in hun tienerjaren, een andere roepnaam kiezen. Maar bij je geboorte zegt je naam meer over je ouders dan over jou zelf.

Lees verder Oma

Zoon van Pieter

Jij en ik hebben een voornaam en een achternaam en dat vinden we de normaalste zaak van de wereld. Toch is dat niet altijd zo geweest. Nou ja, wel voor jou en mij, maar niet voor de overgrootouders van onze overgrootouders.

Napoleon in zijn werkkamer (Jaques-Louis David, 1812)

Je kent misschien wel het verhaal dat het allemaal de schuld is van Napoleon. We hadden hier in Nederland, zo gaat deze versie, allemaal geen achternaam tot die oude Nappie hier huis kwam houden en ons verplichtte om er een te kiezen. Helemaal bezijden de waarheid is dit niet, maar het ligt wel iets genuanceerder.

Aan het begin van de negentiende eeuw – want daar hebben we het over – hadden de meeste inwoners van wat we nu Nederland noemen wel degelijk een achternaam. Dat was soms een familienaam, maar soms ook een patroniem. Daarbij wordt je achternaam gevormd uit de naam van je vader. Als je vader Pieter heet en jij Bert, dan ben jij dus Bert Pietersz (kort voor Pieterszoon).

Lees verder Zoon van Pieter

Antiaanbakcontinent

Als je mensen vraagt om de continenten van de aarde op te noemen, is er een dat vaak vergeten wordt: de Zuidpool. Of, correcter: Antarctica. En als je mensen vraagt om Antarctica te spellen, is er vaak ook een letter die vergeten wordt: die eerste c. Dat is ook niet zo gek, want iedereen spreekt het uit als Ant-ar-tie-ka. Dus wat doe die c daar eigenlijk?

Antarctica
Antarctica

Om dat te snappen, moet je eerst even terug naar de eerste drie letters van Antarctica: Ant-. Die vervullen hier hetzelfde rol als in antecedent, antagonist en antiaanbaklaag. Het voorvoegsel ant- (of anti-) betekent: tegen, of tegenovergesteld aan.

Maar dan ben je er nog niet, waar waarvan is Antarctica dan het tegenovergestelde? Gelukkig ligt het antwoord daarop nogal voor de hand. De Zuidpool is de tegenhanger van de Noordpool. En inderdaad, Arctica is een naam voor het noordpoolgebied. In het Nederlands hoor je hem niet vaak, maar in het Engels ben je vast wel eens the Arctic tegengekomen, wat hetzelfde betekent.

Lees verder Antiaanbakcontinent