Enkele reis naar de hel

Een paar dagen geleden hoorde ik in Science Talk, de onvolprezen podcast van Scientific American, een Engelse uitdrukking die ik niet kende en die me meteen nieuwsgierig maakte naar meer.

Kate Wong, een evolutiedeskundige, vertelde daarin over de ijstijd van het Saalien. Ze zei, “Starting around 195,000 years ago, and lasting up to 123,000 years ago, the planet entered into a glacial phase and kind of everything went to hell in a handbasket.”

Nou ben ik altijd in voor een interessant verhaal over klimaatveranderingen of de menselijke evolutie, maar mijn aandacht werd hier meteen weggekaapt door dat wonderschone idioom. To go to hell in a handbasket… Prachtig! De betekenis is meteen duidelijk. In alledaags Nederlands: naar de klote gaan.

Dante steekt de Styx over op weg naar de hel

Dat er in zo’n zegswijze met het thema van de onderwereld gespeeld wordt, is niet verrassend. Er zijn genoeg uitdrukkingen die (in de breedst mogelijke zin) te maken hebben met het idee van “verslechterende omstandigheden” en die de hel aanroepen. Denk aan “door een hel gaan” / go through hell of de verwensing “loop naar de hel” / go to hell.

Lees verder Enkele reis naar de hel

Kinky konkel

Vanochtend had besteedde elk tv-nieuwsprogramma aandacht aan de dood van horecaondernemer Sjoerd Kooistra. In het NOS Journaal van 8 uur legde Marieke de Vries uit dat de kroegmagnaat een conflict had met bierbrouwer Heineken. Jarenlang hadden ze samengewerkt, maar, zo zei De Vries, “blijkbaar is er een zware kink in die kabel gekomen, in de relatie met Heineken”.

“… een zware kink…”

Dat er een spreekwoordelijke kink in de kabel kan zitten, prima. Maar of die kink ook zwaar kan zijn? Ik betwijfel het.

Lees verder Kinky konkel

Dikke dame

Het is alweer een tijd geleden, maar ik herinner het me nog als de dag van gisteren. Ik sprak met een collega over idiomen. Dat zijn uitdrukkingen zoals “hij heeft het achter de ellebogen”, waarbij het hele gezegde iets anders betekent dan de letterlijke betekenis van de woorden erin.

Deze collega was een Amerikaanse, en sprak voortreffelijk Nederlands. Zij had een speels theorietje dat die gekke Nederlanders een soort onderbewuste stankfixatie hadden, want twee van haar favoriete Nederlandse idiomen hadden daarmee te maken. Dat waren: iemand een poepie laten ruiken en hij stinkt een uur in de wind.

Ik kan me goed voorstellen dat dit haar vermakelijk in de oren klonk, want idiomen in een andere taal klinken vaak in eerste instantie heel raar. Als je een Fransman hoort zeggen dat je “handen en voeten moet doen” om een probleem om te lossen (faire des pieds et des mains), dan snap je misschien best wel dat dat hemel en aarde bewegen betekent, maar het is toch ook koddig.

Lees verder Dikke dame

Sunday star

Het is al weer ruim een maand geleden dat Neerlands trots in zwarte boeken een onuitwisbare indruk maakte op een verslaggever van het tijdschrift Vanity Fair door te zeggen dat ze een “Sunday child” was. Waarop de interviewer natuurlijk reageerde met een welgemeend “Pardonneke?” (maar dan in het Engels).

Zondagskind
Zondagskind

Want het begrip zondagskind mag dan in Nederland geen verdere uitleg behoeven, dat wil niet zeggen dat je het blindelings kan vertalen naar het Bengaals of Slowaaks (of naar het Engels!) en verwachten dat men snapt wat je bedoelt. Het is er een in de categorie: “Toen dat gebeurde, werd ze roze gekieteld”. (Als je het Engelse idioom niet kent, is die zin zowel onzinnig als ongrappig.)

Toch werden mijn taalvoelsprieten wel gekieteld door deze uitspraak van filmster Carice van Houten. Want: hoe zeg je dan wel in het Engels dat iemand een zondagskind is? Ik had wel een kreet die meteen in me opkwam, maar toch – eerst even het grote Van Dale vertaalwoordenboek geraadpleegd. En wat staat daar tot mijn opperste verbazing?

Lees verder Sunday star

Shot

Afgelopen weekend stond het met grote letters in de hoofdkop op de voorpagina van het NRC. Leest u even mee: Bush geeft economie VS ‘injectie in de arm’. Injectie in de arm, ja ja. Met of zonder aanhalingstekens, het klinkt even gekunsteld als misplaatst. Ik snap heus wel wat ze bedoelen, daar ligt het niet aan. Het is een letterlijke vertaling van de Engelse idiomatische uitdrukking a shot in the arm.

Het duurt maar héél even!
Het duurt maar héél even!

Een idiomatisch uitdrukking (of idioom) is een combinatie van woorden waarvan de betekenis niet de optelsom is van de letterlijke betekenis van de bestanddelen. Zo heeft nu komt de aap uit de mouw niets te maken met apen of mouwen, en als je met iemand nog een appeltje te schillen hebt, ben je beslist niet van plan om met een dunschiller in zijn fruitmand te duiken.

Op precies dezelfde manier heeft a shot in the arm niets te maken met het toedienen van een injectie in een van de bovenste ledematen. A shot in the arm is iets dat een probleem niet wezenlijk oplost, maar het wel een stimulans, een tijdelijke duw in de goede richting geeft, om de oplossing zo op weg te helpen.

Lees verder Shot