Genderneutraal taalgebruik: hij of zij of…

In veel landen groeit het besef dat er mensen zijn die zich ongemakkelijk voelen bij het gangbare onderscheid tussen man en vrouw. Er wordt aan veel kanten geknabbeld aan het traditionele idee dat onzichtbare eigenschappen zoals seksuele identiteit naadloos samenvallen met biologische categorieën als “mannelijk” en “vrouwelijk”.

Zo vraagt de gemeenschap van transgender personen die zichzelf niet zien als óf een “hij” óf een “zij” steeds nadrukkelijker om begrip voor de bijzondere positie die zij innemen. De roep om hun leefomgeving zo genderneutraal mogelijk te maken klinkt steeds luider – ook op het gebied van taalgebruik. Deze maand deed het Transgender Netwerk Nederland een voorzet voor een verrijking van ons arsenaal aan voornaamwoorden.

Lees verder Genderneutraal taalgebruik: hij of zij of…

Piet punt nul

En daar was hij weer. De punt-nul. Op de voorpagina van de NRC, in een artikel over de aanpak van hooligans bij de intocht van Sinterklaas. (Wie had ooit gedacht dat we de woorden Sinterklaas en hooligans in één zin tegen zouden komen?) De zin loopt als volgt: “Het hardere, maar kleinere protest is het resultaat van polderen 3.0.”

"2.0" 2.0
“2.0” 2.0

De punt-nul is voor het eerst gespot in 1999, in de Engelse combinatie Web 2.0. Dit was in de tijd dat het internet nog een luier droeg en net zijn eerste stapjes deed in de richting van interactiviteit. En dat was ook meteen wat die 2.0 inhield: bestond het “oude” web nog uit passieve (tekst)pagina’s die alleen informatie leverden, Web 2.0 pakte ambitieus uit met dynamische pagina’s waar je als gebruiker ook gegevens kon invoeren en aanpassen.

Snel daarna werd 2.0 gemeengoed, in de zin van: vernieuwd, van de volgende generatie. Politiek 2.0, het huwelijk 2.0, fotografie 2.0… het hield niet op. Ook zag je (al was het minder vaak) het retroniem 1.0, wat dan betekent: ouderwets, van vroeger. En ook, nog zeldzamer, de toevoeging 3.0 – om te suggereren dat zelfs 2.0 alweer passé is en dat er weer een nieuwe revolutie overeen is gegaan. Zo is 3.0 dus eigenlijk 2.0 2.0.

Lees verder Piet punt nul

Absurdistisch toneelstuk

In de afgelopen week waren er twee woorden in het nieuws die een politieke discussie aanwakkerden en die allebei met etnische afkomt te maken hebben. Die woorden waren genocide en allochtoon.

Om met de laatste te beginnen: in 2008 stelde minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin al voor om de term allochtoon te schrappen omdat het “een valse tegenstelling” zou scheppen. En nu doet minister voor Integratie Gerd Leers een duit in hetzelfde zakje, omdat het woord “denigrerend” zou zijn. Hun tegenstrever is de PVV, die de definitie van wat en wie “allochtoon” is juist wil verbreden, zodat méér mensen “allochtoon” worden.

En dan die andere, nog meer beladen term. Genocide. Meer specifiek: de Armeense genocide. Daar doet zich internationaal een rare spagaat voor. In Turkije is het verboden om die historische gebeurtenissen een genocide te noemen, en sinds vorige week is het in Frankrijk verboden om te ontkennen dat het een genocide was. Die twee stellingnamen zijn per definitie onverenigbaar.

Wat betekent een woord…?

Nou gaat de Taaleidoscoop er niet over wie wel of niet een allochtoon is, of wat wel of niet een genocide is. Maar in beide gevallen is er iets interessants aan de hand: de hele discussie gaat maar in beperkte mate over de maatschappelijke of historische werkelijkheid. De vraag is niet of er mensen zijn die geen inboorling van de Nederlanden zijn; de vraag is niet of er massaal Armeniërs gedood zijn. Nee, de vraag is hoe we die dingen noemen. Welk woordje plak je erop?

Daarmee wordt het taalspel verheven tot een politieke strijd, en zelfs tot een filosofisch probleem: hoe verhoudt de betekenis van onze woorden zich tot de realiteit van ons bestaan?

Lees verder Absurdistisch toneelstuk

Lof

Gisteren hoorde ik op het nieuws het bericht dat Richelle Laurijsen overleden was, 16 jaar oud. Als je hoort dat iemand zo jong sterft, zelfs al ken je ze niet, doet het toch altijd pijn. Ergens diep in je botten weet je gewoon dat dat niet hoort, dat het indruist tegen de natuurlijke gang van het leven.

Het nieuws van Richelles dood trok ook mijn aandacht omdat ze in de laatste maand van haar leven actie gevoerd had tegen een woord. Het woord kanker. Zij leed aan botkanker en wist dat ze eraan zou sterven. En om haar heen hoorde ze om de haverklap jongeren zeggen: kanker-dit, kanker-dat.

Richelle bij een poster voor haar actie
Richelle bij een poster voor haar actie

Ik kan me voorstellen dat dat door je ziel snijdt, om mensen zo terloops te horen strooien met de naam van die ziekte die jou in zijn greep heeft. En ik kan me voorstellen dat je dan wil zeggen: jongens, kijk nou uit met wat je zegt, je kwetst me hiermee. Het is dan ook heel stoer dat Richelle dat met verve gedaan heeft.

Lees verder Lof