Stroop in je hersens

Het schijnt een droom te zijn die veel mensen hebben. Je probeert je voort te bewegen, maar je benen werken vertraagd, alsof je door een zwembad met stroop aan het lopen hebt. Het toeval wil dat er een interessant psychologisch verschijnsel is dat daar erg op lijkt en dat ook nog eens het Stroop effect heet.

Met stroop in je hersens heeft dat echter niets te maken. De naam is ontleend aan de ontdekker van dit kinkje in de hersenketting: de Amerikaanse psycholoog John Ridley Stroop (1897-1973). Wat is er aan de hand?

Ons brein heeft een talent voor patroonherkenning. We hebben het niet door, maar die grijze cellen zijn de hele tijd bezig om de kleine flardjes werkelijkheid die onze zintuigen aan ons doorgeven om te toveren in iets dat aanvoelt als een coherent geheel.

Zo ook met taal. Wij proberen, alle tegenwerking ten spijt, zo efficiënt mogelijk betekenis toe te kennen aan de letters en woorden die we tegenkomen. Daarom vergissen we ons soms en lezen we iets anders dan er echt staat. En draoam lkut het je pmira om dzee zin te begepirjn, al saatn de lretets hmalaeel door eaklar.

Welnu, het Stroop effect lift mee op deze compulsieve drang van het brein om naar betekenis te zoeken. Om dat met jouw brein als proefpersoon te demonstreren, heb ik dus wat tekst nodig in een taal die jij niet machtig bent. Ik durf de gok wel aan dat de meeste Taaleidoscoop-lezers geen Welsh spreken.

De opdracht: zeg zo snel mogelijk hardop de naam van de kleur van elk woord in het volgende kader.

Geen stroop te bekennen...
Geen stroop te bekennen…

Kijk, dat viel best mee…

En doe dat nu nog eens voor dit tweede kader. Spreek zo snel als je kan de kleur uit waarin de woorden geschreven staan.

Voel je nu de stroop wel?
Voel je nu de stroop wel?

Voel je het verschil? De opdracht is best te doen, maar je komt gewoon moeilijker vooruit. Stroop! Als de woorden in een taal staan die jij kunt lezen, moeten en zullen je hersens er betekenis in zoeken. Zelfs nog voordat jij echt kunt registreren welke kleur de tekst heeft.

Ter vergelijk: vergeet de kleuren en lees eens hardop de woorden voor. Zie je? Geen probleem, je gaat meteen een versnelling hoger. Met het Stroop effect wordt de reactietijd meetbaar die je brein nodig heeft om een waarneming te doen. In allerlei verschillende vormen wordt hij dan ook veel toegepast in de neuropsychologie.

Voor de liefhebbers, trouwens: melyn is Welsh voor geel; glas betekent blauw; coch is rood; gwyrdd is groen en llwyd betekent grijs.

Wat vind jij?