Pareltje

Je kent vast wel dat spel waarbij iemand heel snel drie bekers (op hun kop) over een tafel beweegt, en jij moet raden onder welke beker het balletje ligt. Meestal zit er onder de verkeerde bekers dan gewoon niks. Maar soms, soms vind je daar onverwacht geen balletje, maar een pareltje. Ik leg uit.

In Zweden ligt een stad van zo’n 100.000 inwoners met de naam Linköping. Vraag me niet waar of wanneer, maar ooit heb ik geleerd dat je de k in die naam als een “sj” uitspreekt. Het is dus niet lin-keu-ping, maar lin-sjeu-ping. Het zijn van die weetjes die je meestal nooit meer nodig hebt. Maar hoe anders was dat in dit geval, en dat komt door de film Enchanted April.

Dat is een van mijn favoriete films, maar hij was nooit op dvd uitgebracht. Toch vond ik hem ineens bij Amazon.com in de VS, als import-dvd uit Zweden. Maar van Stockholm via Seattle naar Amsterdam is wel een beetje om, dus ik ging op zoek naar een Scandinavische bol.com om de film daar te bestellen. Via een Zweedse collega kwam ik bij zo’n webwinkel, waar de film inderdaad te koop stond. Zij keek even over mijn schouder mee terwijl ik wijs probeerde te worden uit het Knäckebröds op mijn beeldscherm. Eén woordje meende ik in ieder geval probleemloos te herkennen: op de grote rode “Koop nu”-knop stond köp. Ha, zei ik: “keup”. Nee, corrigeerde ze, “Sjeup”.

Filmpje köpen?
Filmpje köpen?

En in één keer was ik terug in Linsjöping, pardon: Linköping. Want wat blijkt? Een paar uitzonderingen daargelaten klinkt in het Zweeds de letter k als “sj” wanneer hij staat voor een e, i, y, ä, of ö. Meteen dacht ik een fraaie link met het Engels ontdekt te hebben. Vervang die k-die-als-sj-klinkt door sh en je hebt “shöp”, en dat is op een haar na het Engelse woord shop. Het Engels heeft (uit de tijd dat de Noormannen daar huishielden) wel meer Scandinavische woorden overgenomen, zoals de to be-werkwoordsvorm are, dus köp = shop leek me een heel aannemelijke overstap.

Maar nee. Dat was de beker waar het balletje niet onder lag. Wat er wel onder lag was, zoals gezegd, een pareltje. Shop blijkt namelijk (waarschijnlijk) af te stammen van het Oud-Franse eschoppe, wat (markt)kraam betekende. En onze Zweedse vriend köp heeft wel degelijk ook vriendjes in andere talen: verwante woorden als het Duitse kauf, ons eigen koop en het Engelse cheap.

Inmiddels heb ik trouwens ontdekt dat Enchanted April binnenkort ook in Engeland uitkomt op dvd. Dus ik hoef niet meer naar Linköping om hem te kopen. Maar of hij in een shop aan de andere kant van het Kanaal ook even cheap is…? Doet er ook niet toe: het blijft een pareltje.

Wat vind jij?

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.