Appeltjes van… narangi?

Het woord oranje heeft voor de gemiddelde Nederlander een positieve connotatie, want de kleur oranje is voor Hollanders een blije kleur. Je moet toevallig een zuurpruim treffen die en een hekel heeft aan het Nederlands elftal en een overtuigd republikein is, wil hij oranje lelijk vinden.

Oranje, dat is de kleur van onze voetbaltrots en van ons koninklijk huis, dat zelfs het Huis van Oranje Nassau heet. Kortom, oranje geeft de Nederlander het gevoel thuis te zijn. Toch is hij maar een paar gedachtesprongetjes verwijderd van het Verre Oosten.

Sinaaskleurtje

Sinaasappeltje

Om te snappen hoe dat zit, moet je eerst even op bezoek bij het Engels. Daar is deze link namelijk netjes in één woord verpakt. Het zal je niet verbazen: dat woord is orange. Orange betekent “oranje”, maar het betekent ook “sinaasappel”.

Waar komt dit woord vandaan?

De naam van de kleur is afgeleid van de vrucht, dus dat is de plek om te beginnen. Sinaasappels komen waarschijnlijk oorspronkelijk uit het noorden van India. De naam van de vrucht in het Hindi, narangi, verplaatste zich via het Perzisch (narang) naar het Arabisch, waar het woord voor sinaasappel naranj is. (Het Spaanse woord voor sinaasappel is nog steeds naranja.)

Op naar de o

Je herkent het woord oranje al wel in deze woorden, maar overal zie je een n aan het begin staan. Er zijn twee mogelijke verklaringen voor het verschijnen van de o op die plek.

Waar is de n gebleven?

De eerste is dat die o er op een wel heel toevallige manier in is gekomen. Een van de belangrijkste doorvoer- en handelscentra voor sinaasappels in Europa was namelijk de Franse streek Orange. Dat leek wel verdacht veel op dat malle Arabische woord, en de verwarring van die twee was al snel een feit. Zo ontstond in het Frans de term orenge, die later uitgroeide tot pomme d’orange of gewoon orange. Daarin zie je de appel (pomme) uit het Nederlandse sinaasappel al verschijnen; de herkomst van het andere deel komt zo.

De tweede verklaring loopt heel anders en is wat technischer. Die gaat ervan uit dat de n is weggevallen omdat hij niet opviel in combinatie met een onbepaald lidwoord. Het verschil tussen une narange en une arange is nauwelijks hoorbaar. Dit klopt mooi met middeleeuwse Latijnse woorden voor sinaasappel zoals arangia en arantia. De kleur van sinaasappels werd vaak met goud geassocieerd, en het Latijn kende ook het woord aurantia, ontstaan uit een samentrekking van arantia met aurum, goud. De associatie van goud met sinaasappels levert in het Frans de combinatie op van or en arange, en ziedaar: orange.

Laatste halte: China

En dan nu dat Nederlandse voorvoegsel, sinaas-. Wie in een Engelse tekst wel eens iets gelezen heeft over de relatie tussen China en een ander land, is vast wel termen tegengekomen als Sino-American trade relations of Sino-European cooperation. Dit “Sino-” duidt China aan en is afkomstig van het Griekse woord voor dat land, Sinai.

Je vindt hetzelfde sino- ook in het Nederlands terug in allerlei woorden, maar die gebruik je niet elke dag. Denk dan aan Sino-Tibetaans (een taalfamilie), sinoloog (een China-deskundige) en sinofiel (een China-liefhebber).

En wat zijn “sinaas+appels” anders dan… appels uit China?

Chinees appeltje

Met dit alles in het achterhoofd is het een kleine stap van de appeltjes uit China naar de appeltjes van oranje uit het bekende liedje. “Appeltjes van oranje” zijn dan ook gewoon sinaasappels.

Dus als je ooit nog een Chinees themafeest wilt geven, hoef je je niet te beperken tot eetstokjes, pekingeend, haaienvinnensoep en Shanghai-noten, maar kun je ook met een gerust hart een pak Appelsientje op tafel zetten.

2 gedachten over “Appeltjes van… narangi?”

  1. Pomerans heeft dezelfde herkomst.
    Appeltjes van oranje (zilvervloot piet hein) kunnen die ook gouden munten betekenen?Matten betekent in die zin zilver.

Wat vind jij?