Eén ham en 64.000 dollar

Wie tv kijkt, radio luistert of het internet afstruint, komt al snel allerlei nieuws tegen over de politiek van de dag. Maar een mens wil ook wel eens iets anders, en dus zijn er spelprogramma’s. Die variëren van ontzettend spannend of zelfs informatief tot zo saai en dom dat je hersens er pijn van gaan doen.

Maar hoe goed of slecht ze ook zijn, het komt niet vaak voor dat een radio- of tv-spelletje geschiedenis schrijft. Taalgeschiedenis dan. Toch gebeurt het een enkele keer: een spelprogramma voegt een gevleugelde term toe aan de taal, zoals voor mijn generatie “Ren je rot”, “… en morgen gezond weer op” of (uit Twee voor twaalf) “Dat zoeken we op!”.

Tv-show

In de Verenigde Staten is ook zoiets gebeurd, en wel met het inmiddels klassieke tv-programma The $64,000 Question. Deze quiz werd gepresenteerd door Hal March en was in de jaren vijftig de koning van het Amerikaanse televisielandschap. Er wordt wel gezegd dat het hele land op zondagavond tot stilstand kwam om naar de show te kijken.

Het titelscherm van de tv-show

Het was een Trivial Pursuit-achtig spel waarin de deelnemers een opeenvolging van vragen over een bepaald onderwerp kregen voorgeschoteld. Met elk goed antwoord ging het prijzengeld omhoog. In het radioprogramma waar de tv-show op gebaseerd was, Take It or Leave It, was het hoogste bedrag 64 dollar, maar op tv was de hoofdprijs 64.000 dollar. Om die te winnen moest natuurlijk ook de laatste, cruciale vraag goed beantwoord worden.

En die term, the $64,000 question, is een eigen leven gaan leiden. Wat moeten we doen om onze verliescijfers in winst om te draaien? Tja, dat is de “$64,000 question”. Kortom: als je dat weet, dan ben je er. Het is dus een term waarmee je kunt verwijzen naar de vraag, de grote vraag waar het om draait – de hamvraag, zeg maar.

Hammetje

En nu begint het al wat te kriebelen, natuurlijk. Want dit is per slot van rekening een taalstukje.

Maar… het kan toch niet zo zijn dat “de hamvraag” en “the sixty-four thousand dollar question” iets met elkaar te maken hebben? Nee toch, alsjeblieft? Het is toch niet zo dat de hamvraag, net als de vraag van 64.000, afkomstig is uit een spelletje? Want als je de vraag losweekt, dan is het enige wat je overhoudt die ham.

En een spelprogramma waar je 64.000 dollar mee kunt winnen, daar kun je je nog wel wat bij voorstellen. Of 10.000 euro, ook goed. Niet moeilijk doen, voor duizend euro doen we het ook nog. Of een weekje op Ibiza, alles verzorgd en geregeld. Maar een ham? Een ham?!

Dat kan toch niet, please

Mastklimmen

Maar het is waar. Sorry. Triest, maar waar. In een ver en grijs verleden, namelijk in (alweer) de jaren vijftig, had de NCRV een radioquiz en die heette Mastklimmen. In die radioquiz viel op een gegeven moment een vraag – de vraag – en met het geven van het goede antwoord op die vraag konden luisteraars een fantastische prijs winnen.

Jawel. Een ham.

Niet eens een jaar lang gratis winkelen bij de keurslager. Nee. Een ham. Eén ham. Als je dan je buurman met vierenzestig duizend dollar naar huis ziet gaan, dan vraag je je toch af of de NCRV ze wel allemaal op een rijtje heeft. Je mond valt open van verbazing. Maar ja, daar kun je dan wel een lekker stukje ham in stoppen.

En dat moet je met 64.000 dollar niet proberen…

SaveSave

SaveSaveSaveSave

Linkse soep

Sommige mensen zijn linkshandig. Als iemand je inhaalt zoals het hoort, passeert hij je aan de linkerkant. Een mens kan op duizend plaatsen jeuk hebben, maar het linkeroor hoort daar zeker bij. De regels der etiquette zijn niet helemaal eenduidig, maar een ober die aan komt lopen met jouw bord soep, hoort het links van je op te dienen.

Allemaal scènes die uit het leven gegrepen zijn. Op het eerste gezicht zou je niet zeggen dat er met zulke omstandigheden iets sinisters aan de hand is, en toch is dat wel zo.

Lees verder Linkse soep

Voetenbindertje

Donald Trump is nu ruim een jaar president van de Verenigde Staten. Er loopt nog steeds een onderzoek naar Russische inmenging bij de verkiezingen die hem in het zadel hielpen, maar vooralsnog lijkt de 45e president van de VS een blijvertje. Vlak na zijn aantreden was dat wel anders: er werd volop gespeculeerd over mogelijkheden om hem zo snel mogelijk weer weg te krijgen via een impeachment-procedure.

De laatste keer dat die term geregeld in het nieuws was, was rond 1998. Toen stonden de kranten bol van de affaire die de 42e president, Bill Clinton, had met stagiaire Monica Lewinsky. Wat is een impeachment precies, en waar komt dat woord vandaan?

Lees verder Voetenbindertje

Voegen voor en voegen na

Zie er maar eens aan te ontkomen, als je een dochter hebt: Barbie. En als je je meisje dan toch zo’n pop geeft en denkt dat je daarmee klaar bent, dan komt er nog een verrassing op je af. Want die pop, dat was maar het begin.

Barbie wil namelijk allerlei avonturen beleven, en daarvoor zijn evenzoveel handige accessoirepakketten te krijgen. Ze wil bijvoorbeeld relaxen in haar Malibu droomhuis, gaan stappen in een Fashionista-outfit, of een dagje chillen aan zee met het hondje in haar Outdoor Strandpicknickspeelset. Maar wat heeft dat met taal te maken?

Lees verder Voegen voor en voegen na

Appeltjes van… narangi?

Het woord oranje heeft voor de gemiddelde Nederlander een positieve connotatie, want de kleur oranje is voor Hollanders een blije kleur. Je moet toevallig een zuurpruim treffen die en een hekel heeft aan het Nederlands elftal en een overtuigd republikein is, wil hij oranje lelijk vinden.

Oranje, dat is de kleur van onze voetbaltrots en van ons koninklijk huis, dat zelfs het Huis van Oranje Nassau heet. Kortom, oranje geeft de Nederlander het gevoel thuis te zijn. Toch is hij maar een paar gedachtesprongetjes verwijderd van het Verre Oosten.

Lees verder Appeltjes van… narangi?

Welk woord is ouder: hardware of software?

Het zijn maar vier kleine lettertjes, het Engelse woord ware, en toch kun je er ver mee komen. Het is de tegenhanger van het Nederlandse woord waar, in de betekenis van goederen, producten; denk aan eetwaar en koopwaar.

Ware komt (net als waar in het Nederlands) voor in allerlei combinaties, die meestal aangeven van welk materiaal of voor welk doel de producten gemaakt zijn: tinware, tableware, earthenware, chinaware, etc.

Lees verder Welk woord is ouder: hardware of software?

Mag het een botoxje meer zijn?

Op het album The Voice van Bobby McFerrin uit 1984 staat een fantastisch nummer waarin hij de mensen aanspreekt die op straat lopen met een koptelefoon op hun hoofd. McFerrin herhaalt in dit lied voortdurend een klank die je, als je het voor de eerste keer hoort, niet herkent. Het klinkt zoiets als “ama-o-woh-meh”.

Het lied zegt tegen de koptelefoneerders: haal dat ding eens van je hoofd en ga gewoon zingen, dat is veel leuker. Je kunt zelf muziek maken. En dan versta je in een keer wat hij al die tijd al heeft herhaald: I’m my own walkman. Hou die even vast; je komt hem zo weer tegen.

Lees verder Mag het een botoxje meer zijn?